De mens is een spreekwezen. Hij wil de kans krijgen om zijn versie van het verhaal te brengen, hij wil dat zijn mening gehoord wordt, hij zoekt een oor dat luistert als hij verdriet heeft en lijdt, hij wil zijn successen en vreugde delen via woorden, hij wil rijmen, dichten, ratelen, razen en fluisteren en zingen. En als hij iets verzwijgt of verdraait, liegt of bedriegt, dan sijpelt zijn waarheid toch op een of andere manier naar buiten en haalt hem terug in. De mens is onderworpen aan woorden. Hij spreekt, of hij dat nu wil of niet.

De mens kan op twee fundamenteel verschillende manieren spreken. Hij kan woorden als instrumenten gebruiken om te manipuleren, om zichzelf te verbergen achter een mooi ideaalbeeld, om de ander te overtuigen van iets dat hij zelf niet gelooft. Of hij kan woorden oprecht gebruiken, als de schepen van de Ziel. Hij kan met zijn woorden iets van zichzelf proberen geven aan een ander, zich echt kenbaar maken, wat hij voelt met taal aan een ander geven.

Wie woorden oprecht gebruikt verliest altijd iets in de wereld van de schijn. Echte woorden tonen iets dat verborgen blijft; echte woorden worden gesproken vanuit het meest kwetsbare punt van de mens, het punt waarin hij afwijkt van de sociale normen en ideaalbeelden die hem constant vanuit de samenleving en de groep opgedrongen worden.

Wie Waarheid spreekt, spreekt – onvermijdelijk – woorden die door het vlies van schijn penetreren, woorden die iets tonen van wat achter de schelp van het Ego, waarin de mens zich verbergt, verborgen ligt. De act van het spreken is daarom altijd een act die angst en onzekerheid oproept; je vindt je eigen stem maar voorbij de muur van de angst. Wie oprecht spreekt verliest iets in de wereld van de schijn, maar hij wint iets in de echte wereld.

Oprechte woorden slaan een gat in de muur van schijn en door dat gat resoneert de mens terug met de wereld rondom hem, met zijn medemensen, met de natuur, met zijn eigen lichaam, met zijn eigen seksualiteit. Op een merkwaardige manier transformeert de Act van het Oprechte spreken alle wanverhoudingen terug tot verhoudingen.

De Act van het Spreken staat onder hoge en immer stijgende druk in onze samenleving. Posts op sociale media worden algoritmisch gecensureerd, wat niet in lijn ligt met het dominante narratief wordt gebrandmerkt als ‘fake news’ of ‘desinformatie’; in Groot-Brittannië werden gevangenisstraffen uitgedeeld voor uitlatingen waarvan men toegaf dat ze geen enkele wettelijke grens overtraden; Zuckerberg gaf toe dat de Amerikaanse regering hem dwong om correcte maar dissidente meningen uit te wissen op Meta; factcheckers werpen zich op als ‘ambassadors of truth’ maar blijken bij nader toezien in veel gevallen ingehuurd voor propagandadoeleinden en allerminst gedreven door een echt streven naar waarheidsvinding. We staan aan de vooravond van de opkomst van de A.I. God, Artificiële Intelligentie die, eventueel via ingebouwde Neuralink Chip, elke talige uitwisseling gaat screenen, beoordelen en censureren.

Oprecht spreken is een kunst – waarheidsspreken is een kunst. Het is niet de kunst van de retoriek en ook niet de kunst van de poëzie. De kunst waarover ik het heb gaat niet over een grote vocabulair of linguïstisch rafinement. De kunst waarover ik spreek werd door de antieke Grieken aangeduid als de Parrhesia – het vrijmoedige spreken. Ze gaat over de moed om via woorden de schijn te durven doorprikken, de moed om ditgene te zeggen dat iedereen aanvoelt maar niemand durft uitspreken. Het is dat soort spreken dat krachtiger maakt, charisma geeft en verbindend en bezielend werkt; het is dat soort spreken dat het kenmerk is van de ware leider; het is dat soort spreken dat van de mens een mens maakt en van de samenleving een echte samen-leving.